NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Tek bir şarkının farklı insanlar için bin farklı anlamı olabilir.
''Bu şarkının anlamı ne?'' diye sorulunca
''Sizce neyse o.'' diyorum.
Size benim için anlamını söylemem
çünkü o zaman aklınızdaki illüzyonu yok ederim.
Folk Müziğinin tanımı konusunda
iki kişinin aynı fikirde olduğu görülmemiştir.
Ben Folk Müziğini binlerce yıldır süregelen
bir süreç olarak tanımlıyorum.
Bir zamanlar,
uzun zaman önce, Zulu kabilesinden bir adam
Afrika'nın tek kayıt stüdyosunda mikrofona geçti
ve 15-16 milyon dolar kazanç sağlayacak 13 notalık bir şarkı söyledi.
Bu paradan ona ve ölümünden sonra
Güney Afrika'daki torunlarına hiç pay düşmedi.
Dünya genelinde bunun gibi milyonlarca şarkı var
ve işin en güzeli de birçoğunun buraya gelmesi.
İşte benimle söylemenizi istediğim bir şarkı.
Güney Afrika'dan.
Onunla ilgili çok net bir anım var. İki ya da dört yaşlarındaydım,
annem akşam yemeği için fırında makarna yapıyordu.
Şen şakrak, enerjik bir kişiliği ve oldukça güzel bir sesi vardı.
"Wimoweh, a-wimoweh" diyerek Jive dansı yapıyordu,
herkes gibi.
Hey, güzel!
Dünyada bu şarkıyı kim duysa tüyleri diken diken olur
ve memnun olmalarını, eğlenmelerini beklersiniz.
Hem zaman hem mekan açısından daha büyük bir mesafeyi etkisine almış
bir şarkı daha düşünemiyorum.
MUPPET SHOW "THE LION SLEEPS TONIGHT" (1996)
ASLAN KRAL "THE LION SLEEPS TONIGHT" (1994)
Anlamını merak ediyorsanız,
''Aslan uyuyacak, aslan.'' demek.
Efsaneye göre aslan ölmedi sadece uyuyor.
Bir gün uyanıp bizi özgürlüğe ulaştıracak.
Geçmişe bakınca inanılmaz olduğunu düşündüm
ve hikâyesini bilmiyor olmam beni utandırdı.
Aslında galiba şarkının asıl anlamını öğrendiğimde saçlarım çoktan beyazlamıştı.
1939'daki orijinal kaydı dinlemeden önce ne kadar da körmüşüm.
Rian Malan, ataları Güney Afrika'ya
17'inci yüzyılda gelmiş olan bir yazar ve gazeteci.
Ulusal Parti'den gelen ilk başbakan
Diaf Malan'ın bir akrabasıydı
ve ilk apartheid politikadan o sorumluydu.
Hayatı boyunca bununla savaştı.
RIAN MALAN'IN EVİ GREATER JOHANNESBURG, GÜNEY AFRİKA
Seni komik köpek.
Adım Rian Malan.
Güney Afrikalıyım ve bir Afrikaner'in.
Bir yazarım, biraz müzik yaparım
ve epey çok içerim. Sigara da içerim.
Evet, kahve alalım.
Çocukken sanki tarihin
ve bu suçluluk hissinin inanılmaz ağır yükünü
omuzlarımda taşıyor gibi hisseder, altında ezilirdim.
Malanlar'ın geçmişi
genç zihnimi ağır şekilde bastıran faktörlerdendi.
Dr. D.F. Malan
ile büyük babam kuzendi.
1948 yılında Güney Afrika'nın ilk apartheid görüşlü başbakanıydı.
Büyük Apartheid fikri ırkçılık ve beyazların üstünlüğüne dayanıyordu.
İnanın, apartheid'in verdiği suçluluk ve
karmaşa hissi beni harap etmişti.
Yaşamını sürdürebilmek için babam apartheid'in
siyahlara verdiği zarara gözlerini yummuştu.
Güney Afrika hükümetinin sert apartheid politikalarına karşı gösteriler
şok edici bir şiddeti alevlendirmiş ve tüm Güney Afrika galeyana gelmişti.
İlk hatırladıklarımdan biri
Times Dergisi'nde Che Guevara'nın maceralarını okumam.
Beresiyle çekilmiş cezbedici resimleri her yerdeydi. Çok havalıydı.
Aynı zamanda bir komünist olduğuma karar vermiştim.
Avluda, hizmetkârımız Miriam Shabalala'ya
komünist olduğumu ve büyüyünce
tüm bu apartheid saçmalığından kurtulacağımızı,
onu özgür bırakacağımı söylediğimi hatırlıyorum.
Biraz şeydi...
Teşekkür etmesini falan bekliyordum.
Bunun yerine bana "Ah, suka" dedi.
''Git başımdan. Saçmalıyorsun.''
Ve kesinlikle haklıydı.
Ama Afrikalıları sevdim.
Onlarla takılmak,
radyoda müziklerini dinlemek falan hoşuma gidiyordu.
Yemeklerini seviyordum.
Çok klişe bir Afrika hikâyesidir ama ben de siyahî özgürleşmenin
şampiyonu olmak istiyordum. Çok havalı geliyordu.
1970'lerin başlarında bir gece
arkadaşlarımla gece izinsiz dışarı çıktık ve gidip
Johannesburg'un en işlek caddelerinden Empire Yolu üzerinde
dev bir beton dolgunun üzerine bir grafiti yaptık.
''Yüksek sesle söyle, ben siyahım ve bundan gurur duyuyorum!''
Yerel Afrikanca gazetede
eserimizin fotoğrafı çıkmıştı.
Altında emniyetin olayı araştırdığı yazıyordu.
Geldiğim muhitte bu çok havalıydı,
tıpkı şeytan imparatorluğuna çomak sokmak gibi.
Ama Güney Afrika'da geçen bir çocukluğun sonunda
benim gibilerin hep orduya katılıp omzunda silahlarla
komünistlere karşı savaşması beklenirdi.
Bu fikre gerçekten hiç inanmıyordum.
Apartheid'e hiç inanmadım.
İki üç yıl boyunca askerlikten kaçtım ama
kaçmak imkânsızlaştığında,
9 Mayıs 1977'de uçağa bindim ve Renklerin Dünyası'na uçtum.
VENEDİK'İ SEVİYORUM
Kendimi Los Angeles'ta buldum.
Küçük dergilere Nelson Mandela rumuzuyla
Rock and Roll yorumları yazmaya başladım.
Belgem olmadığı için kendi adımı kullanamıyordum.
Uçağım yere indiğinde beni görüp
''Kimsin, burada ne işin var?'' diye sorsanız
kendimi bilinçlendiğinden beri apartheid'e şiddetle karşı olan
sıradan bir beyaz adam olarak tanıtırdım.
Güney Afrika'dan ayrılma nedenimse netti.
Irkçılık sorunları çözülecek gibi değildi bu yüzden Güney Afrika'yı terk etmiştim.
Bu meseleyi çözmek imkânsız.
Bu ülkede korkunç bir ırkçı savaş yaşanacak.
Bunun bir parçası olmak istemiyorum çünkü ben bir korkağım. Gerçek bu.
Güney Afrika'daki son mücadele başladığında yaklaşık 30 yaşındaydım.
1984 Eylül.
Büyük çaplı ayaklanmalar ve şiddet baş gösterdi
ve sonra hızla tüm ülkeye yayıldı.
Sokaklarda silahlı çeteler ve zırhlı arabalarıyla polisler vardı.
Her gün insanlar ölüyordu.
Bense uzaktan seyrediyordum
ve buraya geri gelerek
yüzleşmem gerekti.
Hem bir gazeteciydim, genç ve hırslıydım.
Önceden yazılmış hiçbir şeye benzemeyecek bir kitap fikrim vardı.
GÜNEY AFRİKA
My Traitor's Heart derin kök salmış ırksal korku ve nefreti konu alıyor.
Rian Malan ülkeye 300 yıl önce yerleşmiş bir Afrikaner kabilesinden.
Geçen sene ilk yayınlandığından beri, My Traitor's Heart kitabı
Güney Afrika'nın çıplak gerçeğini
amansızca aramasından dolayı tüm muhalifleri çılgına çevirdi.
Dürüst olacağım.
Şöyle yazmışsınız, ''Bazı beyazlar
siyahları tehlike olarak görür.
Bazısı vahşi, bazıları kurban ve bazısı ise devrimci bir kahraman olarak görür.
Pek azımız net görürüz.'
Siz ne kadar net görebiliyordunuz?
Güney Afrika'da beyaz olmakla ilgili
hepimizin bilip de dillendiremediği şeyler vardır.
Kendi palavralarımdan yoruldum
şimdi size gerçeği söyleyeyim. Adım Malan,
onlardan biriyim. Kafamın içinden bunlar geçiyor.
Gerçek kimliğini inkâr edenlerden daha acınası durumda olan kimse yoktur.
Siyahları severim ve onlardan korkarım. Korkardım ama yine de severdim.
Güney Afrikalı beyazları bir arada tutan ve o zamanki davranışlarımızı belirleyen
aynı tip ırkçı psikozun
ve muhtemelen mantıksız korkuların tutsağıyım.
İşte bu konuda yazmalıyım. Önemli olan tek konu bu.
Güney Afrika hakkında bildiğim gerçekten önemli tek şey bu.
Son derece karmaşık bir ülkeden geliyorum.
Farklılıklarımızı açıkça ve dürüstçe kabul etmemiz gerekiyordu.
Kalplerimizi masaya koymamız ve kurtuluş var mı görmek için
epey uzun bir süre bakmamız gerekti.
Karanlığa, yani içimizdeki karanlığa karşı
korumamız gereken tek şey inançtır.
Güney Afrika muhtemelen en çok özgürlük mücadelesi
ve müziği ile tanınıyor.
Müzik eserleri dünyanın her yanından insanların
hayal gücünü çalıştırmış ve ilgisini çekmiştir.
Bakın neler oluyor.
1999 yılında karşımıza
bir Zulu pop yıldızı olarak o harika geçiş aşamasını temsil eden
Güney Afrika'dan Le Zoulou Blanc adıyla da bilinen Johnny Clegg çıkıyor.
Onu bir keresinde Güney Afrika'da braaivleis dediğimiz bir barbeküde gördüm.
Bana "Mbube" adlı şarkıdan ve 1930'larda Johannesburg'ta
nasıl kaydedildiğinden falan bahsetti.
Gayet bilgili bir Güney Afrikalı olarak kendimle övünür,
modern ve havalı olduğumu düşünürdüm. Hikâyesini bilmemem
şaşırtıcı ve utanç vericiydi.
Ben de incelemeye karar verdim.
Solomon Linda'yı ilk o zaman duymuştum.
ROB ALLINGHAM ESKİ ARŞİVCİ - GALLO MUSIC PUBLISHERS
Asında Rian Malan ile tanıştırılmıştım ve benimle iletişime geçmişti.
O zamanlar hikâyeyi
yeni yeni irdelemeye başlıyordu.
1939 yılıydı ve Johannesburg'taydık.
Solomon Linda
ülkenin içlerinden gelen Zululu göçmen bir işçiydi.
Gün içinde vasıfsız işçiydi
geceleri ise Evening Birds isimli havalı grubun baş solistiydi.
Esasında siyahlar etkin şekilde bölgeden sürülüyordu
bu nedenle kırsal alanları terk edip iş için şehirlere gelmeleri gerekiyordu.
Anladığım kadarıyla Solomon Linda, Carlton Otel'de çalışmaya başlamıştı.
Afrika'nın ortasındaki şehir ışıldıyordu.
Geldiği yerde bulunmayan
gökdelenler, elektrik vesaire vardı.
Söyle oğlum? Ne istiyorsun?
Patron bu mektubu size vermemi istedi.
Boş saatlerinde
erkekler bir araya gelirler ve koro oluştururlardı.
Afrikalı Amerikalı kökenlerinin yöreye özgü müzik öğeleri ile
ilginç bir karışımıydı.
Hafta sonları korolar yarışırdı.
Solomon, olağanüstü müzikal becerilere sahip biri
ve bu anlamda büyüleyici bir vokalistti.
Dolayısıyla
bu onu açıkça
neticede kendi korosunu yönetmeye aday biri yapıyordu.
Afrika'nın ilk kayıt stüdyosu olan
Gallo'nun kayıt stüdyosuna gittiler.
Arka plandakiler enstrümansız ilahiye başladılar...
Ve orta sesler devam etti...
Mbube üç kez kaydedildi.
Üç deneme yapıldı.
Ancak ikinci seferde, en sonuna doğru,
son nakaratta birden bire doğaçlama yapmaya başladı.
Solomon Linda mikrofona geçip
o notaları söyledi
ve tarihi değiştirdi.
Mbube yaklaşık yüz bin kaset satmıştır.
O zaman için yüz bin büyük bir başarıydı.
Biliyorsunuz 15, 20 yıl içinde
bu müzik türünün tamamı Mbube olarak tanındı
çünkü Solomon Linda'nın şarkısına benziyorlardı.
Mbube tarzı popülerliğini sürdürdü,
isikhwele jo oldu,
sonra cothoza mfana
ve neticede Isicathamiya oldu.
Ladysmith Black Mambazo'nun lideri
Joseph Shabalala gibi biri de var.
Yani...
...onu müzik türünün babası sayılan Solomon Linda'ya
saygısını ifade ederken sayısız kez dinlemişimdir.
O kuş gibi şakıyan güzel sesiyle.
Tıpkı şey gibi...
Sen kralsın.
Solomon Linda hakkında konuşmak,
kahramanlarımızdan biri hakkında konuşmak demektir.
Bizler sadece...
...onun çocukları gibiyiz.
Bu şarkının olağanüstü tarafı Afrika'da doğan müzikler içinde
en ünlü ve muhtemelen
en kazançlı melodi olmasıdır.
1999'da Rolling Stone onlar için bir haber hazırlamamı istedi.
Şarkının bu olağanüstü kültürler ötesi efsanesi hakkında
tam bir geliştirim hazırladım ve aklımdakileri yazdım.
Sonra Rolling Stone için tekrar araştırmaya başladım.
Sanırım şarkı en çok o zamanlar tanınıyordu
çünkü Disney'in popüler filmi Aslan Kral'da kullanılmıştı.
Aynı isimle çıkan Broadway müzikalinde de kullanıldı.
ASLAN KRAL MÜZİKALİ "THE LION SLEEPS TONIGHT" (1997)
Hikâyenin sonuna geldiğimde öyle büyülenmiştim ki
''O zaman paranın nereye gittiğini bulmalıyız'' dedim.
Sanki şu son ünlü sözler gibiydi.
Müzik araştırmanın en kolay kısmıydı sonra aylarca paranın
nereye gittiğini anlamaya çalıştım.
Solomon Linda'nın kızlarının izini sürdüm.
Zola'daki evlerinde onları ziyaret ettim.
ZOLA, SOWETO GÜNEY AFRİKA
Alışıldık kaygılarla yola koyuldum.
Arabam çalınacak mıydı,
sağ dönebilecek miydim gibi.
Evlerinin dışında durup kapıyı çaldım ve Elizabeth kapıyı açtı.
Söylemek gerek, o zaman dört kız kardeştiler.
SOLOMON LINDA'NIN KIZLARI
Kasetleri ve gramofonu bizdeydi,
Mbube şarkısını da bu şekilde duyduk.
Annem ''Bu keskin ses babanızın.'' derdi.
Ses hoparlörlerden çıktığında
içinde onu görebilmeyi umarak hoparlöre yaklaşırdım.
Sesini duyduğumda onu göreceğimi düşünürdüm.
Şarkı bestelemenin
para kazandırdığından haberimiz bile yoktu.
Babamızın bir şarkı kaydının olması bizi mutlu ediyordu
çünkü o zaman sadece çocuktuk.
''Bu şarkıdan bir şey alıyor musunuz?'' diye sordum.
''Tek bildiğimiz...
...ülke dışında birinin babamızın müziği ile bir şey yaptığı
ama tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz. Bir de Johannesburg'ta
arada biraz para veren şu beyaz avukat var.''
Bana bazı kağıt parçaları gösterdiler,
üzerlerinde el yazısıyla
"'Lion Sleeps Tonight', ASCAP yüzde on, $600." yazıyordu.
Bizi daha önce hiçbir beyaz ziyaret etmemişti.
Rian ilk oldu.
Bize yardım edip
babamın parasına ne olduğunu
baştan sona araştıracağını söyledi.
Sonunda ne oldu?
Kim aldı?
Böylece bize ait olanı alabilecektik.
Aslan Kral'dan insanlar babamın şarkısıyla
büyük paralar kazanıyordu.
Şarkı yazarının çocukları açken
Amerikalıların babamızın şarkısıyla şişmanlaması
bizi yaralamıştı.
Bu insanın canını yakıyor.
Rian bize anlatana kadar
hiçbir fikrimiz yoktu.
Babalarının kim olduğunu,
1939'da o kayıt stüdyosunda olanların önemini
yankılarının ne büyük ve devasa olduğunu iyi biliyordum.
Düzeltme şansım olan küçük bir şeydi.
Bu insanlara doğru davranılmamış, bu adil değil.
Genetik anlamda Afrika'da 380 yıllık bir geçmişim var.
Hepsinin ötesinde
atalarımın günahlarından arınmak
ve sevilmek istiyorum, tamam mı?
Dolayısıyla...
...bu olayda, insanların... siyahların beni sevmesini umarak
bir şey yaptım.
Benim gerçekliğim bu mu?
Özünde bir gerçeklik var.
Araştırmaya daha yeni başlamıştık ki
Linda'nın kızlarını temsil eden beyaz avukat
karşı çıktı.
Şarkının parayla ilgili kısmına tam olarak ne olduğunu görmek üzere
dosyalarını ele geçirmek için başka bir avukatı ikna ederek
bu avukatı değiştirmem gerekiyordu.
Rian beni görmeye geldi
ve Rolling Stone dergisi için bir makale hazırladığını söyledi.
Ortaya çıkardığı bazı gerçekleri benimle paylaşmak istiyor
ve dava için yasal bir zemin olduğuna inanıyordu.
Kız kardeşler Johannesburg'ta avukatlarıyla görüşmem için
izin yazdı, ''Bu kişiyle iş birliği yapın,
telif ücretlerimize ne olduğunu bulmaya çalışıyor.''
Bana yine parmak gösterildi.
Ofisine doğru yola koyulduğumuzda vekaletnamenin üzerindeki mürekkep
henüz tam kurumamıştı bile.
Gidip ona artık hizmetlerine ihtiyacımız olmadığını söyledik
çünkü bize yardım edebilecek kişileri bulmuştuk.
Bize ''Bana böyle mi davranacaksınız?
Annenizle o kadar iyi çalıştıktan sonra?
Bu insanları alıp buraya geliyorsunuz
ve beni kötü biri gibi gösteriyorsunuz öyle mi?'' dedi.
İşte o an bize söylemediği şeyler olduğunu anladık.
O bize yardım edemezdi.
Onlara şöyle dedim: ''Buyurun vekaletnamem.
Sizin vekilliğiniz iptal edildi.
Anlayacağınız...
...burada olmamın tek sebebi dosyaları almak.''
O da bana ''Pek bir şey yok.'' dedi.
İçinde birkaç kağıt olan dosyayı uzattı.
Hanro gelip karton dosyayı kucağıma fırlattı.
Açtığımda içinde beş kağıt parçası gördüm,
belli ki dosya düzenlenmişti.
Birisi dosyayla oynamış ve önemli olanları almıştı.
Bir şeyler saklamaya çalıştığını hissettim.
Hem de pek kurnazca olduğu söylenemeyecek şekilde.
Bu davayı aldım
çünkü ilk başta bir isim yapmak istiyordum
ve
ailenin tam manasıyla sömürüldüğünü
ve bunu yapanların paçayı kurtarabileceklerini düşündüklerini
ve epeydir de bunu başardıklarını hissetmiştim.
Dış dünyaya, buraya gelip
Güney Afrika ve Güney Afrikalılarla iş yapıyorlarsa,
bize saygı duymaları gerektiğini
göstermek istedim.
Afrikalı olmadığın çok açık Dennis.
Gördüğüm hiçbir Afrikalı davulu yumruğuyla çalmaz.
Elleri hep açık olur.
ETNOMÜZİKOLOJİST
Sonra sana ellerinin davuldan nasıl inip kalkacağını öğretirler
ama tamamen eşit yükseklikte olmalıdır.
Konuyu araştırmaya başladığımda Mbube'nin New York'a
Güney Afrikalı büyük müzikolog Hugh Tracey tarafından
Johannesburg'tan gönderilen kaset dolu paketin içinde
1950'lerin başında geldiği ortaya çıktı.
Tracey, her şeye rağmen ümitsizce
birilerinin daha bu müziği onun kadar çok seveceğini umuyordu.
Ama
garip bir alt kültürden gelen garip bir şey olduğundan
kimsenin ilgisini çekmediği anlaşıldı.
Alan Lomax ofise girdiğinde kasetleri atmak üzereydiler.
Bu gece burada kayıt yapacağız, partimiz olacak, hadi buyurun.
Kayıtlara bakıp ''Bunu kimin beğeneceğini biliyorum,
Pete Seeger.'' dedi.
Peter Seeger işçi sınıfının şampiyonu olan bir folk şarkıcısıydı.
Banjosu ve mavi kot pantolonu ile
adalet şarkıları söyleyen, işçi sınıfı için adalet isteyen
her yerde karşımıza çıkan bir kişiydi.
Pete bir aydınlanma yaşar ve iğneyi alıp bırakır.
Çok etkilenmiştir, birkaç kağıt parçası çıkarır
ve nota nota yazar.
Başka insanların kültürünü uyarlamanıza izin verilmez
ama 1950'lerin başlarında
geleneksel bir folk şarkısı herkesin malı sayılırdı.
Kimseye ait olamazdı.
Çayırda koşan vahşi bir at gibi.
Şey gibi... Greensleeves'ı kimin yazdığını kimse bilmez değil mi? 600 yıl önce olmuş.
Peki New Yorklular geleneksel olduğu fikrine nereden kapıldı?
Parçaları bir araya getirdiğimde, gördüm ki 1952 yılında,
Wimoweh Amerika'da ilk ona girmişti.
Gallo'dakiler "Vay canına!
Bu, Solomon'un kaydettiği Mbube şarkısı.
Bizim şarkımız, vay canına!
New Yorklulara ulaşıp bize para ödetmeliyiz." dediler.
O zamanlar, Güney Afrika'da telif hakları henüz emekleme dönemindeyken
Zulu'nun geleneksel öğeleri
işin tepesindeki beyaz adamların gözünde
taşralı Afrikalıların ilgilendiği bir müzik türünden ibaretti.
''Bu besteler orijinal mi?'' sorusu akıllarına bile gelmemiş olabilir.
Kaldı ki şarkının tek biz sözünü bile anlamazlardı.
Afrikalılar işte, onlar böyledir, doğaları bu.
Biraz Gumboot dansı, biraz şarkı tamamdır.
Harika bir ritim duyguları var.
Bu tip hor görücü bir tavır sergilemiştir.
Bu şekilde Amerikalılara ''Bu geleneksel bir şarkı.'' dedi.
Farkında değillerdi ama ellerine silahı alıp
kendi kafalarına sıkmışlardı
çünkü New Yorklular bunu duyar duymaz
onlar için kamu malı, üstüne eğeri atabilecekleri vahşi bir at olmuştu.
"Alıp markaya çevirebiliriz." dediler. Aranjmanı Paul Campbell yaptı.
Peki Paul Campbell kimdi?
Böyle biri yoktu, öne çıkan folk şarkıları için
telif haklarını almak üzere müzik yayıncıları tarafından icat edilmiş
hayali bir tüzel kişilikti.
Güney Afrikalı bir kayıt şirketi için şarkısının Amerikan listelerinde
ilk ona girmesi tamamen yeni bir durumdu.
Muhtemelen başlarına gelen en heyecan verici...
...ve potansiyel olarak en kazançlı şeydi.
Ve ''Hadi bu konuda bir şey yapalım.'' dediler.
Mbube dosyasında gerçekten de Solomon Linda tarafından
Gallo African Limited'e verilmiş bir görevlendirme belgesi
veya o zamanki adıyla telif hakkı oturumu olduğunu keşfettim.
1952 tarihliydi
yani Wimoweh
ve aynı şarkının Weaver'ın söylediği versiyonu etrafında
hareketliliğin olduğu zamanlardı.
Belli ki o zaman Gallo'dan birisi
ellerinde mülkiyetlerini kanıtlayacak
bir belge bulunmadığını fark etmişti.
Bu nedenle patron Linda'yı ofisine çağırdı ve ona üzerinde
Mbube'un orijinal bir beste olduğu yazılı kağıdı imzalatıp New York'a gönderdi.
Yuhalanmış olmasından şüpheleniyorum
çünkü vahşi bir at demişlerdi
şimdi ise fikirlerini değiştiriyorlardı.
Ben gelip sorular sormaya başladığımda hemen herkes ölmüştü
ama sözleşmelerin gösterdiği kadarıyla kabul etmezlerdi.
Dünyanın geri kalanında ise Wimoweh Amerikalılara aitti.
Güney Afrika'da ve Rhodesia, Portekiz Doğu Afrikası gibi bölgelerde
ve güneydeki küçük piyasada ise Gallo'nundu.
Odadaki kimsenin uzun vadeli sonuçları hakkında bir fikri yoktu.
Sonuçta o kağıt Amerikan telif hakları siparişleriyle
saymakla bitmeyen milyonlarca dolar para getirecek
bir dizi olayın içinde bir numaralı belge olacaktı.
''Bu adil miydi?'' derseniz,
o zamanlar Solomon Linda
bir nevi düşük ücretli istifçi gibi çalışıyordu.
Söylemekte fayda var, yasa dışı değildi ya da dolandırılmamıştı.
Bu sadece
Solomon Linda ve o kağıt parçasını önüne koyan her kimse,
aralarındaki güç ilişkisiyle ilgiliydi. Kendimi onun yerine koyduğumda
imzalamaktan başka şansım yok
diye düşünmüştür diyorum.
Aklımıza takılan tek şey
babamızın yazmayı bilmemesiydi.
Okumayı bilmiyordu. Yani ona belgeyi imzalatırken içeriğini
kesin olarak anlatmışlar mıydı?
Hem eğitimsiz birinin imzası anlaşılır.
Bazen bir çarpı koyarlar ya da baş parmaklarını basarlar.
Babamın imzaladığı varsayılan belgeyi gösterin
böylece imzanın cahil birine ait olup olmadığını görebiliriz.
Geçimini müzikten sağlayabileceğini bilmiyordu.
O sadece şarkı söylüyordu.
Gallo tarafından işe alındığından kârda payı olduğu hakkında
hiçbir fikri yoktu.
Tahminimce
anlaşmadan anlaşılacağı üzere
o gün Solomon Linda'ya karşı bir sorumluluk hissetmemişler
ya da beste için telif hakkı
veya Amerikalılardan temin edebilecekleri herhangi bir gelirden pay ödemeyi
düşünmemişlerdi.
Paul Campbell on binlerce dolar para kazanmıştı
ve hepsi Weavers'a
ve elbette %50 alacak olan müzik yayıncılarına gitmişti.
Hakkını yemeyelim, Pete Seeger yine de bir parça ahlaki sorumluluk hissederek
müzik yayıncılarından
Güney Afrika'daki Zululu adamın haklarının verilmesini istemişti.
Ona bu sözü verdiler.
Bu asla yerine getirilmedi. Arada sırada
küçük çabalarda bulunulmuştu
ama Peter Seeger tüm telif haklarından vazgeçtiği bir konuma geldiğinde
yayıncılar ve Amerikan telif hakkı sahibi Folkways
öyle bir konumdaydılar ki
sadece uygun buldukları anlaşmaları yapabilecek haldelerdi.
Pete kapıyı kapatıp odadan çıktığı anda gözlerini devirip
bir puro yakıp şöyle demişlerdir,
''Afrika'dakilere bir kaç sent gönderin.'' falan filan.
''Onları mutlu eder, Pete'e de yaptık deriz.''
Sizi bilmem ama ben merhaba Afrika,
sahip olduğun zenginliklerin
başkaları tarafından çalındığı gün artık sonsuza dek bitmiş olsun diyorum.
Müziğinizle zenginleştim, benim gibi başka birçok kişi daha
müziğinizle zenginleşti
ve bunu bildiğinizi umarım.
Çok kaliteli değil...
ama tam 60'lara göre olduğu belli.
Teşekkürler...
-...adı? -The Lion Sleeps...
Karşınızda "Lion Sleeps Tonight", The Tokens,
Brooklyn'de, Brighton Beach'te büyüdüm. Brooklyn plajında
her birkaç blokta bir şarkı söyleyen farklı bir grup vardır.
Bilirsiniz, plajda şarkı söyler, kızları tavlarsınız.
Biz de şu radyoda dinleyip çocuklara öğrettiğim
küçük Wimoweh şarkısını söylemiştik.
Peki ama anlamı neydi? Wimoweh ne demekti?
Hiçbir fikrim yoktu
bu yüzden New York'taki Güney Afrika Konsolosluğu'na gittim
ve Wimoweh üzerine biraz araştırma yaptım.
Kelimenin aslının ''Wimoweh'' değil ''Mbube'' olduğunu öğrendim.
Bu bilgiyi RCA'da Yugon Luigi'deki yapımcılarımıza verdim.
Onlar da söz yazarı George Weiss'i çağırdılar.
George David Weiss daha önce Frank Sinatra için aranjman yapmış
ve Elvis Presley için şarkılar yazmış Julliard'da eğitim almış biriydi.
Bu şeyin müzik direktörü oydu.
Ona şarkının anlamını sordum ve o da bana sözlerini verdi.
''Ormanda, muazzam ormanda Aslan bu gece uyuyacak.''
'ŞARKI YAZARI'' GEORGE DAVID WEISS
Bu şarkı da nereden çıktı?
The Tokens adındaki bu küçük grup için şarkıyı yazmam istendiğinde
şarkıya baktım, bakmadım araştırdım
ve bunun Afrikalıların ya aslanların peşinde ormana gittiklerinde
ya da aslanları alıp köye dönerlerken kullandıkları
bir kelime olduğunu buldum.
Hangisiydi bilmiyorum
ama bana ''ormanda'' fikrini verdi
ve sözleri yazıp melodiyi hazırladım.
Ama konu şu ki kelime
Amerikalılar bu sözcüğü pek telaffuz edemiyordu.
Mbube...
Bu yüzden biraz İngilizleştirildi.
''Mbube'' aslan demektir.
Ama şarkıya bakınca
sanki bir manası yokmuş gibi söyleniyor.
Şarkı boyunca ''mbube'' tekrar ediyor.
Bana sorarsanız kendisini övüyordu.
Aslan kendisiydi.
Çünkü tekrar eden sözlerde
''Sen bir aslansın.'' deniyor.
İşte o böyleydi...
...kendini övüyordu.
Stüdyoya girdiğimizde
"Wimoweh" şarkısını kaydedeceğimizi sanıyordum.
ama Hugo ve Luigi...aslında hâlâ gözümün önünde...
...elime şu not defterini tutuşturdular, sarı bir defterdi.
Sözler yazıyordu.
Sözlere bakıyor ve piyanonun başında oturuyordum.
''Bu sözleri ''Wimoweh''in melodisine uyduramıyorum,
olmuyor.'' dedim.
Hemen oracıkta...
...sözlere uyacak bir melodi yaratmam gerekmişti ve bu ikinci sekiz bardı.
Elbette falsetoda.
Böylece hemen orada piyano başında melodiyi yarattım
ve "The Lion Sleeps Tonight" ortaya çıktı.
"Wimoweh" bu şekilde mutasyona uğradı
ve "The Lion Sleeps Tonight" doğdu.
1961'de "The Lion Sleeps Tonight" Amerikan listelerinde birinci sıradaydı.
George David Weiss ve iki yapımcısı
şarkının bestecileri olarak belirlenmişlerdi
ve o günün anlaşmalarına göre şarkıdan elde edilen kazancın %50'si onlarındı.
Yayıncının hakkı olan yarısı da Folkways'indi.
Bu açıdan bakınca, benzin dolu bir göle kibrit çakmak gibi bir şey.
Denildiği gibi tamamı havaya uçtu.
Ama o sırada epey yaşlanmış ve ölmek üzere olan Solomon Linda'ya
yine bir sentlik bile pay yoktu.
Yaşlanıyordu ve bir yıla kalmadan ölmüştü.
Banka hesabında tam olarak 151 rand vardı.
Yüz elli bir rand...
...bir düşüneyim...
...bugünün parasıyla on dolar ederdi.
SOLOMON NTSELE 1909'DA DOĞDU 8.9.1962'DE ÖLDÜ.
Umarım kulağa garip gelmez ama gerçekten
Tanrı'nın,
düşünceler, etkiler
ve yaratımlar gönderdiği
bir araç olduğuma inanıyorum.
Tüm bunlar benden değil, benim üzerimden doğru geliyor.
Yazdığım her şeyde
bir şeyi ve kendimi değil
bir başkasını övüyorum.
1990'ların başlarında ''Folkways, Weiss'e karşı.'' adlı bir dava vardı.
O tarihte Amerikalılar değişiklik yaparak telif hakkını almışlardı.
"Wimoweh" ve "The Lion Sleeps Tonight"ın
Solomon Linda'ya ait olduğu açıkça belirtilmişti.
Ardından gerçekten zengin beyaz Amerikalılardan oluşan iki takımın
aslında her iki tarafın da yazmamış olduğu bir şarkı için savaştığı
yasal ayine benzeyen o son derece absürt şey yaşandı.
Her iki taraf da davada sık sık eser hırsızlığı ifadesini kullandı
tabii bu sanki
açık bir kabuldü ama ayağa kalkıp
''Sayın Hakim, merhum Solomon Linda ve ailesini temsilen buradayım.''
diyecek kimse de yoktu.
İşte davaya taraf bu iki zengin beyaz bu adamın eserini çaldı.
Solomon Linda'nın kızlarının
benimle tanışıncaya kadar davalardan hiç haberleri olmamıştı.
Onlar içi hepsi yeniydi. Onlara hiç bilgi veren olmamıştı.
Johannesburg'taki avukatları ya cahildi
ya da New Yorkluların suç ortağıydı.
Onlara bu davalardan hiç bahsetmemişti.
Söylenseydi ve bir şey yapacak,
katılacak durumda olsalardı
hayatları baştan aşağı değişirdi.
Oysa kimliklerinden dolayı onları tamamen göz ardı edebilmişlerdi.
ASLAN UYUYABİLİR AMA GEORGE WEISS UYUMAZ
"The Lion Sleeps Tonight" şarkısının hikâyesindeki ironi eserin tüm kontrolünü
George Weiss'e veren,
onu büyük menfaat sağlayacağı müthiş bir pozisyona getiren
çığır açıcı mahkeme kararıydı.
Tam da bu noktadan sonra
şarkı gerçekten patladı.
Tanıdık bir manzara.
Bunu daha önce nerede görmüştüm?
O aşamada Disney, Aslan Kral ile olağanüstü bir başarı elde etmişti
ve daha da iyisi olan Aslan Kral müzikali vardı
Gece geç saatlerde oturur, bir sigara içer ve ''Tanrım, ne çok para.'' derdim.
Rolling Stone dergisinde bu konuda bir makale yayınladığımda
isteğim şarkının altına Solomon Linda'nın adını yazmak
ve torunlarına şarkının muazzam kazancından
makul bir pay almak gibi gerçekten basit şeylerdi.
Başlangıçta Hunter ile
en iyi yöntemin hep tam bir cephe taarruzunun olduğunu düşündük.
Tüm Amerikalı avukatlar bunun yasal olarak mümkün olmadığını söyledi.
Bizler deneyimsizdik
ve gerçekten ne yaptığımızı bilmiyorduk.
Berbat bir seçenektim.
Telif hakları ya da fikri mülkiyet hakları konusunda hiç tecrübem yoktu.
Yapbozun birçok parçası eksikti
ve erişimi olduklarından şüphelendiğim oyuncular da
maça girmiyordu.
Görebildiğim kadarıyla tek seçenek bir tür propoganda kampanyasıydı.
Amerikalı telif hakkı sahiplerine yeterince ışık tutabilirsek
ürker, siner ve uygun hareketi yapmaya ikna edilebilirlerdi.
Bu sırf Güney Afrikalıları ilgilendirmiyor.
Şarkı tüm dünyada istismar edilmişti
ve bizse kaybedilen telif haklarını
yeniden talep etmek için fırsatları yokluyorduk.
Rian gelip makaleyi yazdığında
telefon deli gibi çalmaya başladı ve herkes bu konuda
Gallo'nun ne yapacağını soruyordu.
Hemen o an gidip
Gallo'daki yetkili kişilerle konuştum
ve bu dosyayı bir telif hakkı avukatına götürebilmek için
fon alıp alamayacağımı sordum
ve...
...gidip Owen Dean ile görüştük.
Güney Afrika telif hakkının resmen kitabını yazmış biriydi.
ve işte yasal süreç de böyle başladı.
"Lion Sleeps Tonight" davası benim için sosyal bir amaca katkı gibiydi.
Talebim Solomon Linda'nın ailesine akacak bir telif hakkı veya gelir almak için...
...bir yol bulmaktı.
Rian Malan ve Hanro Friedrich'in ne yaptığının,
ne yoldan gittiklerinin farkındaydım
ve sözleşmeler hakkındaki bilgilerimden dolayı
boşa kürek çektiklerini biliyordum.
İlk başta pek umudum yoktu çünkü Solomon Linda'nın
telif hakkını imzaladığını biliyordum. Bu imza ile,
haklarınızdan tamamen vazgeçersiniz, tıpkı evinizi satmak gibi.
Hiçbir şekilde...
Linda'nın ailesine bir miktar telif hakkı verilmesi için
sözleşmenin gücünü tartışmanın imkânı yoktu.
2000'lerin başında bir gün
Elizabeth'ten çok sinirli bir telefon aldım.
Elizabeth
lafı dolandırmadı, ''Biliyorsun bu sanki...
...kız kardeşim AIDS'ten öldü.''
Annemin dört çocuğu oldu.
hastalığı kapan, son doğan Adelaide'dı.
HIV pozitif çıkmıştı.
Vefat etmeden önce uzun süre acı çekti.
Biz üçümüz kaldık, işte hâlâ buradayız.
Afrikalılar için cenazeler, ölülerin ruhlarını
doğru şekilde yollamak açısından çok önemlidir
ve insanlar tüm ritüelleri doğru yapabilmek için
iflas ederler ve muhtaç duruma düşerler.
Soweto'da bir çadıra gittiğimi, Adelaide'in bir zamanlarki güzel haliyle
bir portresi olduğunu hatırlıyorum.
Ailenin uzaktan birçok üyesi oradaydı.
13 HAZİRAN 2002
Adelaide'nin ölümü dava süresince indiğimiz en dip noktaydı.
Daha dibe batamazdık.
Tam bir fiyasko gibi hissediyordum.
Gerçekten öyle hissettim.
Bu yolda bir yıldan çok zaman geçirmiştik ve gösterecek hiçbir şeyimiz yoktu.
Adelaide avukatlara, eğitime ve yasal ücretlere erişebilseydi,
öyle bir aileden gelseydi ve fikri mülkiyet hakkını savunabilselerdi
hayatları çok farklı olabilirdi
ama Johannesburg'ta fakir bir siyahsanız öyle olmaz.
Cenazede bir konuşmacı "Umarım ailenin avukatı
artık yararlı bir şeyler yapabilir
ve konuyu ileriye taşıyabilir." demişti.
Benden bahsediyordu.
Anlamıştım
ama tamamen güçsüzdüm çünkü elimizde hâlâ pek az şey vardı.
Artık yapılabilecek bir şey olmadığını düşünmeye başlıyordum.
İşte tam o zaman birden bir nevi aydınlanma yaşadım.
Telif hakkı kanunumuzda aslında 1911 İngiliz telif hakkı yasasından gelen
çok örtülü bir hüküm olduğu aklıma geldi.
Charles Dickens'ın zamanından kalma.
TELİF HAKKI KANUNU, 1911.
O zamanın İngiliz telif hakları yasası sadece hayat boyu artı 25 yıl şeklindeydi.
Charles Dickens henüz ölmüştü
ve ailesini mali açıdan berbat bir durumda bırakmıştı.
Bu Birleşik Krallık'ta büyük bir ihtilaf konusu olmuş,
parlamentoda görüşülmüştü.
''Pekâlâ telif hakkı şartlarımıza bir 25 yıl daha ekliyoruz
ancak ekstra 25 yılı
yazarın mirasçılarına veriyoruz.'' denmişti.
Böylece aile oldukça güçlü bir duruma gelmişti
çünkü artık "Wimoweh" şarkısının ''Mbube''den
ve "Lion Sleeps Tonight"ın da "Wimoweh"den alındığını ileri sürebilirlerdi.
"Lion Sleeps Tonight"ın izin alınmadan kullanılması
''Mbube'' ye ait telif hakkının çiğnenmesi anlamına geliyordu
ve elbette bu haklarından habersiz oldukları için
Linda'nın ailesi tarafından verilmiş bir izin de yoktu.
Tekrar Gallo'ya gidip ''Bu davada ilk başta gösterdiğim
epey umutsuz manzaraya rağmen aslında yapabileceğiniz bir şey var.''
diyebilmiştim.
Ve görüşümü yazılı olarak sundum.
Sanırım 20, 25 sayfa kadardı.
Sonuna kadar okuduğumda...
..hissettiğim şey...
...kalbe dokunan bir şey okuduğumu hissediyordum.
Kendi kendime ''Lanet olsun,
bu inanılmaz.'' dedim.
Bir görüş olduğu yönünde söylentiler duyuyorduk
ve bu görüşün potansiyel bir kilit noktası vardı...
...davanın yolunu...
...açabilecek bir nokta.
GALLO RECORDS EKİM 2002
Hanro'ya ulaştım
ve ''Hanro, Gallo'nun elinde Owen Dean'den aldığı bir görüş var.
Gallo olarak hazır olduğumuz şey...
...Owen Dean'e fon sağlayıp sponsor olmak.
Davaya direkt olarak müdahil olmak.'' dedim.
Sanırım şimdi 2002 yılında
gerçekten ciddileşmenin zamanı geldi.
Belki daha önce yapmamız gerekirdi
ama Rian ve Hanro bunun için çok çalıştı.
Ve şimdi ilk kez, tüm kaynaklarını
ve tüm kaynaklarımızı toparlayıp ''Mbube''un
gelecekte uzun bir süre aileye
gelir getirmesini sağlamak için bir araya getiriyoruz.
Henüz sona ermedi, size söz veriyorum
Paul'un tanıştırdığı bu adam, Owen Dean...
Bu bir...
Bize gerçekten yardım edebilecek, bu şeyi bilen birini bulduk
ve anlayan biri olursa kapıları çalabiliriz.
O doğru adam.
Şimdi umut edelim. Umut ve dua edelim.
New York'taki etrafı avukatlarla dolu adamlarla savaşmak istiyorsanız
yanınıza kendi ölümcül silahlarınızla
ve gerçekten güvendiğiniz kişilerle gitmeniz gerek.
Owen ile buluşup oturduk
ve bize görüşünün dayandığı mekaniği anlatmaya başladı.
Owen Dean büyük dehası ile Dickens'a ait hükmü alıp
Linda'nın durumuna uygulamıştı.
1987 yılında haklar tekrar en yakın akrabaya geçmeliydi,
Dickens davası gibi, elmadan ikinci bir ısırık alma,
haklarını başka bir yerden elde etme ve önceden verilenden
daha iyi bir pay alma şansları olabilirdi.
Böyle şahane bir eski silahın varlığı
aklımın ucundan bile geçmemişti.
Gallo, diğerlerinin de muvafakatıyla,
davayı gerçekten zorlamaya karar verdi.
''Mbube''un telif hakkının Linda'nın mirasına ait olduğunun
uluslararası anlamda kabul edilmesini ve
''The Lion Sleeps Tonight" ya da "Wimoweh" şarkılarını kullanmak için
ailenin izninin gerekmesini istiyorlardı.
Owen'ın aklında gerçekten ne vardı bilmiyorum.
Evet,
elinde hukuki açıdan iyi bir teori var
ama uygulamada bunu kıvırabilecek misin?
Şöyle dedi, ''Bak, hazırlıklar
oldukça detaylı olacak, biraz zaman alacaktır
ama ben Disney'i hedefliyorum.
Bu bir meydan okuma mı?
Simbad,
Sana meydan okumayı hayal bile etmem.
Disney, Aslan Kral müzikalinde Owen'in iddiasına göre
hatalı bir yasal yetkilendirme ile Solomon Linda'nın müziğini kullanıyordu.
Şarkıyı en çok kullananlardan birinin aslında Disney olduğu netti.
Disney alttaki müzikal çalışmadan
çok büyük miktarlarda para kazanıyordu.
Ve 1998'in en iyi müzikali...
...''Aslan Kral'.'
En başından itibaren
engellerle karşılaştık
ve çok, çok büyük bir şirketi
karşımıza aldığımızı anladık.
Birleşik Devletler'de Disney'e dava açmak makbul kabul edilmezdi.
Demek istediğim milli gelirimiz,
Güney Afrika'nın milli geliri
onlarınkiyle kıyaslanamaz bile.
Davamıza oldukça güveniyorduk
ama para asla bir amaç değildi.
Demek istediğim amaç
hakları tesis etmek ve dikkatleri çekebilmekti.
Dışarıdaki dünyanın dikkate almasını istediğimizden
hedef ne kadar ünlü olursa, o kadar iyi olacaktı.
Owen Dean'in yaptığı
tüm şirket gücüyle Disney'e ulaşmak ve onu yakalamaktı.
Doğru şeyi yapmak, telif hakkı sahiplerine sorumluluk yüklemek için
onları gerçekten çok sert sıkıştıracaktı.
''Tanrı aşkına, bizi bu işten kurtar, Buna dayanamayız, biz bir şey yapmadık.
Bizi ırkçı gibi gösterecekler.''
Ve önceden uyarıda bulunmadan
Paul Jenkins ortaya bombayı attı ve
çok üzgün olduğunu ama Gallo'nun
devam etmeme kararı aldığını,
projeden çekildiklerini söyledi.
Hepimiz takımlarımızı çekmiş gitmeye hazırken birden bire öğrendik ki
hiçbir yere gitmeyecekmişiz.
Diğer yandan Disney'in mahkemede savaşmak için
ne kadar ileri gitmeyi göze alacağının farkındaydım.
Çıkar çatışmaları ve ticari ilişkiler
beni açıkça endişelendiriyordu
ve bu nedenle Gallo'nun bu meseleyi mahkemeye taşıyamadığı kafamda netti.
Yani...
...bu yolu seçmek istemiyorduk.
Başka yolu olmadığını görebiliyorduk.
Disney, o tarihte Gallo'nun elindeki hakları geri çekseydi,
kazançlarımıza büyük bir zararı olurdu.
Bu davayı toparlamak için çok fazla zaman,
çaba ve duygusal sermaye harcamıştık
ve haklılığı, davanın sosyal açıdan haklılığı konusunda da
tam anlamıyla havaya girmiştik,
öyle ki bırakmak ve yürüyüp gitmek
artık yapamayacağımız bir şeydi.
Çok ileri gitmiştim, artık sanki entellektüel olarak
geri dönüşü olmayan bir noktaya gelmiştik.
Büyük bir programda Owen Dean'in Johannesburg'un
en pahalı avukatlarından olduğu, yok uğruna çalışmayacağı söylenmişti.
Dostum Hanro uzak bir ülkenin hava limanında
Kültür Bakanına rastlamamış olsaydı, tüm dava boşa çıkabilirdi.
Johannesburg'a geri uçuyordum.
Cumartesi sabahıydı.
Çıkış salonunda duruyordum
ve içeri girdiğini gördüm.
Ona baktım, sonra tekrar baktım.
Televizyonda görmüştüm.
Yanına gittim, tek başına orada duruyordu.
Dedim ki...
...''Dr Jordan,
ben Hanro Friedrich.
Johannesburg'tan bir avukatım. Solomon Linda'nın ailesi için çalışıyorum.
''Evet.'' dedi.
''Konuyu okudum.''
Şu hani insanlara rastladığınız
ve sizi tanıdıkları durumlardan biri işte.
GÜNEY AFRİKA'NIN ESKİ KÜLTÜR VE SANAT BAKANI
Buyurun kartım, buyurun kartınız
falan gibi.
Ona ''Dr. Jordan,
kim olduğumu bilmiyorsunuz
ama bu konu
bir miras meselesidir.
Ulusal bir miras.
''Mbube'' şarkısı geri dönmeli
ve param olmadan Amerikalılarla savaşamam.'' dedim.
Bana baktı ve dedi ki
''Ne kadara ihtiyacın var?'' ''Çok.'' dedim.
Afrikalı insanların sanatkarlığını,
becerisini ve müzikal yeteneğini
suistimal ederek milyonlar kazanan
kişiler ve şirketler var.
Çok büyük paralar.
Yasal olarak çok büyük bir emsal olacak.
Aslında bize destek kararı verdiler ve bu altın değerindeydi.
Hem sözlük hem de mecazi anlamıyla.
SANAT VE KÜLTÜR BAKANLIĞI
Fonu alır almaz,
sırada yargı alanının Güney Afrika olmasını sağlamak vardı.
Güney Afrika'da olmayan birine dava açacaksanız,
Güney Afrika'da sahip oldukları bir mülke haciz ya da tedbir koymanız gerekir.
Disney'in Güney Afrika'da takriben tescilli 250 markası olduğu
ve muhtemelen Güney Afrika kanunlarına
tabii oldukları aklıma geldi.
Ve onlara burada dava açabilmek için Disney'in tescilli markaları
Mickey Mouse ve Donald Duck'a
haciz koymamız gerektiğine karar verdik.
''Bu çok dahice.'' dediğimi hatırlıyorum.
Güney Afrikalılar bu acayipliği bir nevi körüklediler:
Avukatlar Disney markalarını rehin aldı.
Burbank'ta Disney'i yönetenlerin
o sabah kalkıp da dünyanın öbür ucundan
adlarını hiç duymadıkları kişilerin
Mickey Mouse'u rehin alma cüretini gösterdiklerini duyunca
ne yaptıklarını bilmeyi çok isterdim.
London Times konuyla özel olarak ilgilendi.
New York Times, Los Angeles Times, hepsi makaleye yer verdi.
Büyük kötü Disney, Afrikalı fakir aileye karşı...
İyi bir medya malzemesiydi ve sanırım Disney üzerinde büyük bir baskı oluşturdu.
Tam olarak...
...sanırım dört, beş gün içinde
Owen bir telefon aldı.
Çok duygu doluydu, sanırım bir sinire dokunmuştuk.
İddiamız ''Telif hakları ihlal edildi ve zarar tahakkuk etti.
Size ilk olarak "The Lion Sleeps Tonight"ı Güney Afrika'da
izinsiz olarak pazarlamayı bırakmanız amacıyla
bir tedbir kararı için dava açıyoruz.
İkinci olarak yetkisiz kullanım yüzünden tazminat istiyoruz.''
Evrakları Disney'e gönderdik.
Fırça yemiş kediler gibi davrandılar
beraberlerinde
bize doğrultmak için ağır silahlarını ve bizimle ilgili her şeyi getirdiler.
Artık Güney Afrika mahkemesinin huzurundaydılar.
Disney'in yapmaya karar verdiği şey mahkemeden acilen
markalar üzerindeki haczi kaldırmasını istemek olmuştu.
Bu davaya cevap vermek için kısmen beklenmedik şekilde
mahkeme huzuruna sürüklenmiştik.
Son derece gergindim
çünkü tek şansımız buydu.
Başaramazsak bitecekti.
Bu duruşma söz konusu olmadan çok önce oyunu tersine çevirmek için
birkaç günlük bir tatile çıkmayı planlamıştım.
Eşimle çekip gittik ve maçı keyifle seyrederken
cep telefonuma kararın verildiğini,
ve lehimize olduğunu belirten mesajı aldım.
Doğal olarak bu beni daha da keyiflendirdi.
Mahkeme lehimize karar vermiş ve duruşma devam etmeli demişti.
O noktada Disney bunun uydurma bir iddia olmadığını,
iş konuşma talebi olduğunu anlamıştı.
Bu neticede, uzlaşma görüşmelerine sebep oldu.
Beni hayrete düşüren
Disney avukatlarının uzlaşmak için neredeyse derhal
tüm dünyadaki gelecek telif haklarını kapsayan toplu bir para teklif etmesiydi.
Disney, ödenen miktarın kamuyla asla paylaşılmamasını
anlaşmaya mutlak bir şart olarak eklemişti.
Bana kalırsa, vahşi hayallerimin de ötesinde
başarılı olan
son derece gergin,
stresli bir hukuki itilafın bileşimiydi.
Çok sevinmiştim, yani benim için
kariyerimin en parlak noktasıydı.
DISNEY'İN SİCİLİNDE BİR ÇİZİK
Owen'ın zaferini duyuran bir basın bildirisi yazdım.
''Güney Afrikalı Avukatın Tarihî Zaferi.
Solomon Linda İçin Nihayet Adalet.''
İnsanlar mutlu sonları sever. Tıpkı bir Disney filmi gibi.
Tüm acı ve kederlere çözüm bulunur ve adalet üstün gelir.
İyi görünümlü insanlar gün batımında el ele dans ederek uzaklaşır.
Masallara yakışır bir sondu.
Öyleydi.
Geçmişe bakınca hâlâ bir mucize olduğunu düşünüyorum.
Tam bir körü körüne denemeydi.
Davacı olmak ve kazanmak,
bakiyelerindeki rakamlarla ilgilenen şirketler yerine
insanlar için gerçek bir fark yarattığını hissetmek,
benim için bu davayı çok özel kıldı.
Halktaki yankısı
ezici şekilde lehimizeydi
ve yerel çıkarlarımızdan bahsedilmesini sağlayabiliyorduk.
Gerçekten de uluslararası bir hikâyeydi.
BİR DAVA, MUAZZAM BİR DAVA
Birleşik Devletler'deki besteciler tarafından
tartışmasız bir kabul görmüştü.
Şarkıyı yıllarca kullanmışlardı
ve son anlaşmadaki jeneriklerde
şarkının Solomon Linda'ya ait olduğunun halk tarafından bilinmesi sağlanıyordu.
Bence bu bir manada şarkının yuvasına döndüğünü gösteriyordu.
Ülkemde Zola'da büyüdüm.
Elektriğimiz yoktu.
Duvarlar ve yerler beton değildi. Duvarlar tuğladandı,
yerler ise toprak.
Heyecanlanmıştım.
Bu kadar uzun zamandır çektiğimiz fakirlik
belki de artık son bulacaktı.
Ve yeni bir hayata başlayacaktık.
Ayrıca daha iyi, itibarlı bir duruş sergileyen insanlar olabilecektik.
Çocuklarımızın bizim yaşadıklarımızı yaşamasını istemiyorum.
Merhum şarkı yazarı Solomon Linda'nın varisleri
Disney Kurumları ve Linda'nın 1939 yılına ait şarkısı ''Mbube'' üzerinde
hak iddia edenlere karşı olan yasal savaşı zaferle kazandılar.
Şarkı, Disney'in çok ses getiren Aslan Kral filminde kullanılmıştı.
Melodinin telif hakkının sahiplerine yüz milyon randın üzerinde
telif ücreti kazandırdığı söyleniyor.
Aile geçmişteki telif ücretleri için tazminat alacak.
Anlaşma tam olarak neticelendirilmeden hemen önce
Owen ona son bir iyilik yapmamı istedi.
Aklımdaki ailenin bana güvenmesiyle ilgiliydi
ve sanırım davayı anlaşmayla sonlandırmanın
neden iyi olacağı konusundaki teorisini dinlememi
ve kız kardeşlere anlatmaya çalışmamı istiyordu.
Açıklamaya ihtiyaç duyan asıl konu ise Owen'ın davada
60 milyon rand, yani o zaman için yaklaşık iki milyon dolar talep etmesiydi.
Anlaşma miktarı ise önemli derecede azdı.
Anlaşmanın bir parçası olarak konuyu
kamuda tartışmayacağım anlamına gelen
gizlilik sözleşmesini imzalamam gerekiyordu, bu da beni
imkânsız bir duruma sokuyordu.
Bu noktadan sona söylenecek her şey kulağa aldatıcı ve kaçamak gibi gelecekti.
Benden istenileni yaptım.
Konu üzerinde biraz düşündüm ve özü itibariyle şöyle dedim,
''Bakın...
...bu benim param olsaydı,
sizinle anlaşırdım.''
Para...
Onları Ferrarilere bindirmek istiyordum.
Ama onlar için avuçlarının içindeki bir kuştu, güvendiğiniz bir şey.
Davanın uzlaşmayla çözümlenmesi beni son derece mutlu etmişti.
Ama geri dönüp bakınca, naif olduğumu görüyorum.
Ayrıca araya karışmak üzere olan karışıklıklardan hiç haberim yoktu.
ASLAN KRAL MİRASÇILARININ ZORLU SAVAŞI
Problemler anlaşma esnasında su yüzüne çıktı
ve kız kardeşler bazı açılardan süreçten memnun değildi.
Her şey parayla ilgili sorularla başladı.
Bize çocukmuşuz gibi ne yapacağımızı söylüyorlardı.
Birden bire üzerlerine demet demet para yağınca
bunun kızlar üzerinde yaratacağı etkiden endişe ediyorduk.
Disney
anlaşmanın bir parçası olarak paranın bir vakfa ödenmesini şart koşuyordu.
Yükümlülük olarak gördüğüm
güvenilir bir vakfın kurulmasını
ve yetkin, uygun kimselerle idare edilmesini temin etmekti.
Anladığım kadarıyla finans geçmişi dolayısıyla
bir muhasebecimiz vardı, Glenn Dean.
Telif ücretlerinin akışında
rolü olan başka bir yediemin Nick Motsatse ve
bir de aileyle olan bağım dolayısıyla ben vardım.
Kanıtlar toparlanırken, özellikle Disney varlıklarına haciz konduktan sonra
Güney Afrikalılar bu işin sonunda
milyon dolarların
geleceğini düşünmeye başlamıştı.
En başından beri kız kardeşlerin
hayatlarının geri kalanında multimilyoner olma beklentisi vardı.
Bu beklentileri yönetmek son derece zordu.
Aslında bana sorarsanız imkânsızdı.
Tabii dil engeli de ayrı bir zorluktu.
Yedieminler arasında o dili tek konuşabilen
Nick Motsatse'ydi.
Ama o zaman
mutlaka tercümanları kullanıyorduk.
Aslında Hanro Friedreich'in şoförü
Zululuydu ve tercümanlığımızı da yapıyordu.
Konuşulanları onaylayıp onaylamadıklarını
kontrol etmem gerekiyordu. Soruları varsa, konudan çok uzaklaşmadan
ellerini kaldırmaları yeterliydi
böylece net anlayabilecekler ve ilerleyebilecektik.
Paranın ellerine geçmesi epey bir zaman aldı,
yani vakıf anlaşmanın hemen ardından ödeme yapamamıştı.
Sadece bu bile
hanımefendilerin hoşuna gitmedi
ve o zaman vakıf işinde
çatlaklar oluşmaya başladı.
vakıf açıldığında, pek anlamamıştık.
Tüm bu olanlar hakkında iyi şeyler hissetmiyorduk.
Vakıfta yer almam söylenmişti ama
karakterime uymadığından katılmadım.
Bana uymuyor, toplantıda oturup tutanak tutacak biri değilim.
Onları hayal kırıklığına uğratırdım.
Emin ellerde gibiydi, benden daha büyük güçler vardı;
hükümet, Müzik Hakları Örgütü,
ülkenin en büyük ve en zengin hukuk firmalarından biri.
Ailenin beklediği kadar büyük bir meblağ olmasa da,
hayatlarında belirgin bir fark yaratacak yeterli parayı alacaklardı.
Onları yüzüsütü bıraktım.
Evet, bunu yaptım.
O zamandan beri Linda'nın kızlarını hiç görmedim.
Tanrım, on yıl oldu.
Nasıl karşılanacağımı bilmiyorum
Kötü adamlardan biri olarak görülüyorsam bu tartışmalar da zaten...
...tam 77 yıldır devam ediyor.
Umarım hepimiz ölmeden bu konuyu halledebiliriz.
UZLAŞMANIN BİLDİRİLMESİNİN ARDINDAN 10 YIL SONRA
Hayatım boyunca Soweto'ya gelip gitmişimdir.
Ailemle tatillerde gelirdik.
Tatile çıktıklarında, hizmetkârları bıraktığımızı hatırlıyorum,
çok bagaj olurdu.
Madeline Peces Sokağı nerede?
Tamam, sorun değil.
Bu değil.
1976'daki ayaklanmadan sonra
siyasi gerilim yüzünden çocuklar size bakınca
beyaz derinizi görür, 'Hedef.'' diye bağırır
ve sizi taşlamaya başlardı.
O zamandan beri Soveto'ya gelince...
Arabaya binip Soweto'ya her gelişimde, biraz gergin hissederim.
Bu hikâyenin beyazların paranoyasıyla ilgili olduğunu da düşünebilirsiniz.
İşte burası.
Dahası tam olarak nerede olduğumu hatırlamam gerekir
çünkü hepsi çok tanıdık geliyor.
Linda'nın yemeği
Sonra yatma zamanı.
Uzun zaman oldu
Neden buradayım biliyor musunuz?
Hayır.
Dinleyin, ben üzgünüm.
Sizi son gördüğümde, yaşlanıyordum ve saçım griydi.
Farklı bir hayata başlamaya çalışıyordum,
başınıza gelenler ve hayatlarınız
hâlâ mutsuz olduğu için çok üzgünüm.
Bu konu hâlâ devam ediyor.
Pek bir şey değişmedi. Her şey onları son gördüğümdeki gibi.
Ne ileri ne de geri bir adım olmuş.
Hiçbir gelişme yok.
Aile olarak sorularımız var
ve olanları bilmemiz gerek.
Soru sorduğumuzda
başlangıçta ne ödendi,
ne kadar kullanıldı
neler oldu bilmek istiyoruz.
Hesaplar size hiç verilmedi mi, Başından beri hiçbir şey verilmedi mi?
''Şu kadar para geldi,
-şu kadar para çıktı.'' -Hayır.
Başlangıçtaki kredinin
bilançoları keşke verilebilseydi,
-Evet. -hiç erişimimiz yoktu.
O zamnaları hatırlarsanız, 2006'nın başlarında
benden anlaşma hakkında teyzeleriniz ve annenizle
konuşmamı ve anladığım şekilde açıklamamı istemişlerdi.
Bana anlatılan nakit üzerinden bir anlaşma olacaktı
Hanro 1999'dan beri hiçbir şey almadan dava için uğraşıyordu
ve %20 alacaktı.
Paranın geri kalanı da torunlarına gidecekti.
Ama sonra, birden bire
bir şeyler değişti. Şu devasa yasal ücretler gündeme geldi.
Bana söylenen yasal ücretlerin
Sanat ve Kültür Bakanlığı tarafından ödeneceğiydi
sonra birden bire Owen Dean
ve adını hatırlayamadığım diğer iki avukattan
mirasa karşı o büyük talepler geldi.
Onlara ''Bunu yapamazsınız.
Size güvendim.
ismine zarar... Tüm o beyaz erkekler işin içine girdi.
'Bizi hırsız gibi gösteriyorsunuz. Bana bunu yapamazsınız.''
O günü hatırlıyor musunuz?
Gazeteler şöyle yazdı, ''En sonunda Solomon Linda için adalet.''
''Sonunda doğru bir şey yaptık.''
Böyle söyleyip sonra da, birazı bana da olmak üzere,
''Size çocukmuşsunuz gibi davranacağız.
Gerçeği bilmeye hakkınız yok." diyemezler.
Bizden, anlaşmadan mahsup ettiler.
Bahsettiğiniz o parayı içinden aldılar.
-Öyle mi? -Evet.
Hanro'ya para ödememiz gerektiğini biliyorduk.
Dava için çalışan herkes için paradan kesinti olacağını bilmiyorduk.
Biz sadece yola birlikte koyulduğumuz
Hanro'nun ücretinden haberdardık.
Parayı aldıklarında, bize bilgi bile vermediler.
''İşte şu kadar alacağız.''
Bizi aptal yerine koyduklarını gördüm.
Neler olduğunu gördüğümüz için kendimizi aciz hissettik
ama bir şey yapacak gücümüz yoktu.
Hepimize bedel ödenmişti...
...elbette
ama bu dava
bizim taraftan kimsenin zengin olacağı bir dava değildi.
Nokta.
Ne kadar açıklasanız da fark etmez. Para akmaya başlayınca
tekrar açıklamanız gerekir.
Sonra tekrar para geldiğinde tekrar açıklamanız gerekir.
Çok dürüst olacağım,
uzun süre suçlandık,
yedieminler uzun süre suçlandı.
Parayı kötü yönetmekle, harcamakla ve onlara vermemekle suçlandık.
Ama verilen miktarlar vardı. Bir sürü toplu meblağ verdik.
Bir keresinde kardeşlerden biri aradı
ve daha fazla para gerektiğini söyledi.
Biz de ''Ama size o büyük miktarı ödedik,
ne yaptınız?'' diye sorduk.
Cevap ''İçtim bitirdim.'' oldu.
Para hesapsızca tüketilmiş,
yanlış harcanmış
ve bazı durumlarda ödenmesinin ardından
bir iki ay sonra bile, bir hesap verilememişti.
21 HAZİRAN 2009 HABERLER
''BİRİNE PARAYLA NE YAPTIĞINI SORUN
ALKOL İÇİN HARCANDIĞINI ÖĞRENECEKSİNİZ.
KIZLAR KENDİLERİNE PEK İYİ DAVRANMAMIŞ.'' OWEN DEAN.
Owen parayı boşa harcayan sarhoşlar olduğumuzu mu söylüyor?
Evlerimizden birine ya da Zola'daki aile evimize hiç gelmiş mi?
Nerede yaşadığımızı bilmez bile.
Ayrıca çok komik
çünkü tek içki içen benim. Onlar içmez.
Alkol getirip şöyle dediler, ''Hadi için, sizin paranız. Keyfini çıkarın!''
Şimdi lafı çevirip hep sarhoş olduğumuzu söylüyorlar.
Hep sarhoş olan onlar, biz değiliz.
Bir ilişki bozulduğunda
genelde herkes parmakla birbirini işaret eder.
Birileri bir şeyler için suçlanmalıdır.
Aileyle elbette
kişisel çıkara dayalı bir ilişkim yok.
Sahip olduklarımızla elimden geleni yaptım
ve onlara bir şekilde zarar verecek
hiçbir şey yapmadım.
Kişisel anlamda, parayı yönetip yönetmedikleri konusunda
yargıda bulunmayı gerçekten istemedim.
Aklımda, kendi duruşum icabı çok nettim...
...orası bana uygun bir yer değildi.
Ama onlara en iyi rehberlik edecek kişi olduğumu söyleyen olmadı
ben nitelikli bir finans danışmanı hiç olmadım.
İstifa kararı aldım. Tarihini ya da zamanını
hatırlamıyorum.
Bunun doğru olacağını düşündüm.
Aile Nick'in yerine aile üyelerinden birini getirdi.
Artık daha fazla
top çeviremeyecektim.
Ayrıldım, istifa ettim.
Zamanımızı doldurmuştuk. Hanro ve ben zamanımızı tüketmiştik.
Sanırım başka yüzler, özellikle siyah yüzler görmekten
onlar da memnun olacaklardı.
Sanırım yine güvensizlik unsuru söz konusuydu
ve o aşamada geri çekilip sorumluluğu ve rolü bir başkasına vermekten
son derece mutluydum çünkü artık yetmişti.
İş paradan bahsetmeye gelince, hepsi istifa ediyor.
Ne kadardı?
Bizi rahatsız eden şeylerden biri bu.
Lehdarları olarak bize ne kadar verilmişti söylenmemesi kabul edilemez.
İşte kavgamız bu.
Aslan payını alıp kaçmak istiyorlar.
Babamızın hiçbir şeyi yoktu.
Hiçbir şeyi olmadan öldü.
Gerçeği istiyoruz.
Bu hikâye ancak gerçeği öğrendiğimizde tamamlanacak.
Bence bu davada benim için en önemli olan
bir kere olsun beyaz Güney Afrikalıların
gurur duyacağımız bir şey yaptığını göreceğiniz
bir dizi olayı organize etmeye çalışmış olmamdı.
Bu başarının benden alınacak olması fikri beni üzüyordu.
Karşılıklı anlaşmazlıklardan doğan uçurumlar var.
Zulu dilini bilmiyorum. Üç kardeşten ikisinin İngilizcesi zayıf.
Muhasebe terimleri esasta tercüme edilemediğinden sürekli korku var.
Bu da bir nevi en çirkin şüphelerin çoğalacağı
verimli bir alan yaratıyor.
Tüm bunların basit ve dürüst bir açıklaması olmasını
ayrıca
yetkililerin en sonunda bu soruları cevaplayabileceğini umuyorum.
Sanırım şu ana kadar konuştuğunuz herkes
bir dereceye kadar kaçamak yanıtlar vermiş.
2006 yılında uzlaşmayla ilgili basın yasağı yüzünden
bilip size söyleyemedikleri şeyler var.
Bence yapılacak şey gösteriye Owen Dean ile başlamak.
Geminin kaptanı Owen'dı.
Bu vakfın kurulmasında en çok o etkili olmuştu.
Etkisini kullanıp diğer oyuncuları
artık kartları masaya açmanın zamanının geldiğine
ikna edecek birisi varsa, odur.
Bence başlamak için en uygun kişi Owen'dı.
-Günaydın Rian! -Dr. Dean, nasılsın?
Buyur lütfen, otur.
Tüm bu şeyin kırılma noktasından bahsedelim.
Linda'nın üç kızının söylediğine göre
''Burada ne oldu anlamıyoruz.
Evet paramız var
ama hakkımız olan her şeyi aldığımızdan emin değiliz.
Ve kimse bize direkt cevap vermiyor.''
-İngilizceleri yok. -Adil olmam gerekirse.
Bu son derece kompleks, bütünlüklü ve karmaşık bir dava.
bana sorarsanız davayı anlayan ancak bir avuç avukat vardır.
Bu insanların anlaması nasıl beklenebilir?
Anlamaları asla mümkün olamaz.
Kızlar bize, daha ziyade bana oynuyor olabilirler.
Fazlasını biliyor olabilirler. Diğer olasılık ise...
...yediemin ve diğerlerinin sakladığı bir şeyi var.
Bunu pek sanmıyorum.
Durumun bu olduğunu sanmıyorum.
Bak, paraya ne olduğuna dair düzgün bir takip yapılmamışsa,
bu herkes için üzücü olur
çünkü özellikle önlemek istediğim şey buydu.
Bence, kızlar bu problemlerin yarısını uyduruyor olabilir.
Söylememiz gerek yedieminler bu işi bedel almadan yapıyordu,
hiçbir şey ödenmiyordu
ayrıca kızlar bir şeyi daha unutmamalı
bu davada onlar için çok fazla insan riske girdi.
Bunu yaptık çünkü içerdiği amaca değdiğini düşünüyorduk.
Kızlar da bir parça daha minnet gösterse
iyi olurdu doğrusu.
Bence aslında seni suistimal ediyorlar.
Kendi işlerini halletmekten yoksun oluşlarını
sana yansıtmaya çalışıyorlar
ve bu hiç adil değil
çünkü geçmişte onlara ölçülemez bir yardımda bulundun.
Görünen o ki şeffaflık, gerçek
bizi özgür kılacak tek şey.
Herkes kartları açık oynamadıkça
bu konu kapanmayacak ve biz...
Katılıyorum.
Telif hakkı sorunu yaşayanlara yardım etmekten mutluyum
çünkü bu benim alanım ve kendime güvenirim
ama benden gidip hiçbir şey bilmediğim bir alanda
profesyonelce çalışmamı istemeyin. Bunu yapmam.
Diyelim ki
konuya dahil olan her bir avukat bir dolu para kazanmış olsun, tamam mı?
Tek söyleyeceği...
..."Ben bencilim.
Kendi menfaatlerime öncelik verdim."
Hayır, bunu diyeceğini sanmam. Dünyada hangi avukat söyler ki?
Diğer yandan o Güney Afrika'da kesinlikle
fikri mülkiyet hakkı alanında en iyi avukat. Tam bir profesyonel.
Kural değişmez ''Hizmetlerimi istiyorsan, ücretimi öde, tamam mı?''
Kabullenmeniz gereken katı gerçek bu.
Neden şikayet edeceğim, bu benim kuralım mı?
Bir anlamda haksızlıktı ama diğer yandan
Owen Dean olmasa, hiçbir yere varamazdık.
MART 2018
Aradan aylar geçti
Aile bize bir iki banka hesabını verebildi.
Elime geçen tüm özetleri
inceledim ve bazı hesaplamalar yaptım
ve hesaptan çıkan
hukuka aykırı tek bir ödeme bile bulamadım.
Verilen bilgilerde boşluklar var, bazı özetler eksik.
Akciğerleri gerçeğin vereceği şiddetli oksijene aç biri olarak
''Aileyi hayal kırıklığına uğrattığım için üzgünüm.'' dedim.
İddia ettikleri gibi dolandırıcılıkla ilgili bir kanıt yoktu.
Bu hikâye ağır bir suçla değil, yanlış anlaşılmalar,
ve suya düşen beklentilerle ilgili bir hikâye.
Buradaki geçmişimize bakınca, bu son kaçınılmazdı.
Konunun özü şu ki Güney Afrika
farklı ırklardan insanların birbirini pek tanımadığı ve birbirine güvenmediği,
hemen hemen her anlaşmazlığın
derhal ırkçılaşma eğiliminde olduğu bir ülke.
Davanın tamamı, çok uzun zamandır tarihin kaybeden tarafı olmuş
Güney Afrikalılar açısından
büyük sembolik bir anlam yüklü.
Bu aptalca karışıklık
ve karşılıklı yanlış anlaşılma konusunda birbirimizi hâla yokluyoruz.
Bu ülkedeki hiçbir şey gerçekten çözülmüş,
unutulmuş veya bağışlanmış değil.
Çok derin ve eski dargınlıklar var.
Bu ezeli meseleler her gün bizimle,
omuzlarımızda bir yük.
Ülkedeki herkes sürekli bunlardan bahsediyor.
Gerçek çok basitti.
Dostumuz şarkıyı yazmıştı. O yazdı.
Mikrofonun önünde durdu ve melodiyi söyleyerek
altmış milyon dolar kazandırdı.
Umduğum ya da ailenin umduğu son
tam olarak buydu diyemem.
Ama kaybetmekten çok daha iyidir.
UZLAŞMA ANLAŞMASI 31 ARALIK 2017 TARİHİNDE SONA ERDİ.
FİLM YAPIMCILARININ ARAŞTIRMALARINA GÖRE
HER BİR KIZA ANLAŞMA SÜRESİ BOYUNCA 250.000 DOLARDAN AZ PARA ÖDENDİ.
LINDA'NIN KIZLARININ ARTIK TELİF ÜCRETLERİ ÜZERİNDE BİR HAKKI KALMADI
BABALARININ ŞARKISINA AİT TÜM VERSİYONLAR VEYA MBUBE ÜZERİNDEKİ HAKLAR,
BAZI KÜÇÜK AFRİKA ÜLKELERİ HARİÇ,
HÂLÂ AMERİKALI ORİJİNAL YAYINCILARIN ELİNDEDİR.
Alt yazı çevirmeni: Aslı Uygun Cheesmar